Taffy Holden: De onbedoelde vlucht van een ingenieur met een Lightning

Op de landingsbaan van de Royal Air Force (RAF) basis Lyneham in Wiltshire stond op de ochtend van 22 juli 1966 een uiterst onwaarschijnlijk vliegtuig: een English Electric Lightning (English Electric Lightning) jager. Het toestel had geen cockpitkap, een gedeactiveerde schietstoel en het landingsgestel was vastgezet. In de cockpit zat een man zonder helm of radio, die nog nooit van zijn leven een straaljager had bestuurd.

Dit alles vormde geen probleem, want het vliegtuig was niet bedoeld om te vertrekken. Wing Commander Walter Holden, bij iedereen bekend als Taffy, was bezig een elektrische storing op te sporen die zich alleen bij vol vermogen manifesteerde. De test was eenvoudig: de motoren op toeren brengen, gas terugnemen, remmen en dit herhalen.

Tijdens een van die runs duwde Holden de gashendels echter één tandje te ver, voorbij de vergrendeling en in de volwassen nabranderstand. De tweede ooit gebouwde Lightning nam de 39-jarige technische officier mee voor een onbedoelde vlucht van twaalf minuten.

Een test die niet om vliegen ging

De 33e Onderhoudseenheid op de basis Lyneham was een opslag- en afbraakfaciliteit, en de XM135 was daar tijdelijk. De storing was van het type dat ingenieurs verafschuwen: intermitterend en alleen aanwezig bij startvermogen. Iemand moest in de cockpit zitten en de storing reproduceren. Er was geen testpiloot beschikbaar, dus de commandant van de eenheid nam de taak zelf op zich.

Het is belangrijk om Holdens achtergrond nauwkeurig te beschrijven, omdat het verhaal vaak wordt verteld alsof een willekeurige monteur instapte. Hij had weliswaar zijn vliegbrevet behaald tijdens een RAF-cadetschap en had gevlogen met Tiger Moths, Harvards en Chipmunks. Echter, hij was van beroep en functie ingenieur, jarenlang niet meer actief als piloot, en hij had nog nooit iets met een straalmotor gevlogen. Sommige verslagen noemen hem een gekwalificeerde piloot, andere beweren dat hij dat helemaal niet was. De waarheid ligt ergens in het midden, en hoe dan ook had niets in zijn logboek hem voorbereid op een Lightning.

De straaljager was zo voorbereid dat vliegen onmogelijk was geacht. De cockpitkap was verwijderd zodat elektrische kabels uit de cockpit konden worden geleid. De schietstoel was veiliggesteld. Het landingsgestel was vastgezet. De communicatie met de grondploeg verliep via handgebaren.

Voorbij de vergrendeling

Bij de Lightning passeren de gashendels een vergrendeling voordat de nabranders inschakelen. Holden duwde ze er voorbij. Beide Avon-motoren ontstaken en het toestel begon te accelereren over de landingsbaan met een man aan boord die met niemand kon praten en niet kon uitstappen.

Holden herinnerde zich later het moment dat de nabranders ontstaken en liet weten: “Ja, ik heb wel wat krachttermen gebruikt, maar ik had geen tijd om na te denken over het uitschakelen van de nabranders.” Tegen de tijd dat hij de gashendels terug had getrokken, was er niet genoeg landingsbaan over om te stoppen. Voor hem bevond zich een tankwagen die de landingsbaan overstak, een de Havilland Comet die opsteeg, en voorbij het vliegveldterrein, een dorp.

Lyneham was een Transport Command-station, dus er bevond zich veel groot aluminium in de buurt. Holden trok de stuurknuppel naar achteren. Het was de enige optie die niet eindigde in een vuurzee.

Twaalf minuten, zonder cockpitkap, zonder radio

Wat volgde is het deel dat piloten nog steeds doet huiveren. Holden bevond zich nu in de lucht in een supersonische jager, met de luchtstroom die door een open cockpit raasde, zonder helm, zonder radio, zonder bruikbare schietstoel en zonder training op dit type. De Lightning is geen vergevingsgezind vliegtuig om op te leren. Het was gebouwd om sneller dan wat dan ook in Europa hoogte te bereiken, en verbruikt daarbij veel brandstof.

Hij leerde het toestel al vliegend kennen, maakte een ronde en bereidde zich voor op de landing. De eerste nadering was verkeerd qua snelheid en hoogte, dus maakte hij een doorstart. De tweede was ook verkeerd. Hij maakte opnieuw een doorstart.

Over zijn gedachten tijdens de vlucht liet Wing Commander Walter “Taffy” Holden weten dat zijn enige prioriteit was om zijn eigen hachje te redden, en dat hij niet dacht aan het niet-verzekerde verlies. Bij de derde poging zette hij het toestel aan de grond. Hij vergat daarbij, naar eigen zeggen, een fundamenteel punt over de machine die hij bestuurde.

Holden vertelde over de landing die de vlucht beëindigde: “Ik zette hem neer op ongeveer de juiste positie ten opzichte van de landingsbaandrempel, maar vergat gewoon dat ik in een vliegtuig met neuswiel zat.” Holden had geleerd te vliegen met staartwielfietsen, die met de neus omhoog worden geland. De Lightning heeft een driewielig landingsgestel en waardeert dezelfde behandeling niet. De staart raakte de landingsbaan en sneed de kabel van de remparachute door, wat zijn beste middel om te vertragen wegnam. Hij stopte enkel op de remmen, die daarbij oververhit raakten, met nog ongeveer honderd meter landingsbaan over.

Het onderzoek en het vliegtuig dat het overleefde

Er volgde een onderzoek, zoals dat moest. Het sprak Holden vrij van het overtreden van vliegorders en concludeerde dat hij zowel zichzelf als het vliegtuig had gered. Air Marshal Sir Kenneth Porter beoordeelde de procedure en nodigde Holden in de meest magnifieke understatement-vraag in het dossier uit om te bevestigen dat de test beter aan een ervaren en actieve Lightning-testpiloot had kunnen worden overgelaten.

Air Marshal Sir Kenneth Porter legde Holden het punt voor tijdens het onderzoek, wat Holden accepteerde: “Met de beperkte vliegervaring die ik had, had de test beter aan een ervaren en actieve Lightning-testpiloot kunnen worden overgelaten.”

Holdens carrière overleefde het incident. Hij bleef bij de RAF, ging het decennium erna met pensioen en overleed in 2016 op 90-jarige leeftijd. De XM135 werd gerepareerd, ging weer aan het werk en voltooide zijn vliegcarrière met 1.343 vlieguren op het vliegtuigcasco. Het Imperial War Museum verwierf het in 1974, en het staat sindsdien in Duxford, met een plaquette in de cockpit die bezoekers vertelt wat er op die landingsbaan gebeurde.

Een opname toont Holden zelf, decennia later, terug naast het vliegtuig dat hem meenam voor een onbedoelde vlucht.

Toen je zelf een Lightning kon boeken

Dit deel van het verhaal komt dichter bij huis. Gedurende een aantal jaren in de jaren 2000 kon een burger opzettelijk doen wat Holden per ongeluk deed: een stoel kopen in een English Electric Lightning en er supersoon mee vliegen.

MiGFlug (MiGFlug) bood deze Lightning-vluchten aan zijn klanten aan, naast vluchten in de Blackburn Buccaneer. Betalende passagiers vlogen supersonisch naar hoogtes van ongeveer 15.000 meter, in hetzelfde type vliegtuig dat Taffy Holden ongevraagd de lucht in had gebracht.

De Lightning-vluchten van MiGFlug liepen tot 2010. Niemand heeft ze sindsdien meer aangeboden.

Waarom het verhaal blijft circuleren

Het duikt om de paar jaar weer op sociale media, meestal teruggebracht tot de clou: een ingenieur stijgt per ongeluk op in een straaljager. Het zijn de details die het verhaal de moeite waard maken om opnieuw te vertellen, en de meeste daarvan zijn controleerbaar. De cockpitkap was er echt af. De schietstoel was echt onklaar. Hij maakte inderdaad twee doorstarts voordat hij het toestel aan de grond zette, en hij brak inderdaad de staart van het vliegtuig dat nu een museumstuk is.

Wat de clou mist, is het oordeelsvermogen dat hierbij kwam kijken. Holden had seconden om te beslissen tussen het raken van een tankwagen, het raken van een Comet vol mensen, of het plegen van een start in een vliegtuig dat hij niet wist te besturen. Hij koos de optie die alleen hemzelf in gevaar bracht, en vervolgens vloog hij het goed genoeg om het vliegtuig heelhuids en repareerbaar thuis te brengen. Dat is geen ongeluk. Dat is een ingenieur die precies begreep waar hij in zat.